بازی‌سازهای مستقلِ ایرانی، روایتی کوتاه

پنج‌شنبه بود و من توی یک کافهٔ کوچک نشسته بودم که سقفش پر از سیم‌کشی‌های لخت بود و دیوارهایش پر از پوسترهای فیلم‌های دههٔ هفتاد. روبه‌رویم پسری بیست‌وچندساله نشسته بود که سه سال است یک بازیِ پلتفرمر دونفره را تنهایی می‌سازد. لپ‌تاپش را باز کرد، یک بیلدِ تازه آورده بود، و قبل از این‌که اولین فریم اجرا شود گفت: «هنوز نمی‌دانم چطور بفروشمش.»

این جمله را در شش ماهِ گذشته از زبان حداقل هفت نفر شنیده‌ام. آدم‌هایی که از خانه‌شان، از اتاقِ خوابِ مشترک، از یک میزِ گوشهٔ شرکتِ روزانه‌شان، بازی می‌سازند. بعضی‌ها یک‌نفره‌اند، بعضی‌ها دونفره با یک هنرمندِ تصویرگر که دوستِ دانشگاهشان بوده، بعضی‌ها سه نفر که یک‌بار توی یک گیم‌جمِ تهرانی هم‌تیم شدند و دیگر از هم جدا نشدند. این یادداشت گزارشی است از همین فضا — نه از صنعت، که از سازنده‌ها.

یک نقشهٔ کلی

اگر بخواهم بی‌اغراق توصیف کنم، بازی‌سازِ مستقلِ ایرانی معمولاً سه چیز را هم‌زمان دارد: یک شغلِ روزانه که اجاره را می‌دهد، یک پروژه‌ٔ شخصی که شب‌ها رویش کار می‌کند، و یک حسابِ توییترِ نیمه‌فعال که گاهی اسکرین‌شات می‌گذارد و منتظرِ بازخوردِ کوچکی می‌ماند. این الگو در تهران، اصفهان، شیراز، مشهد و حتی شهرهای کوچک‌تر تکرار می‌شود. آدم‌ها پراکنده‌اند، اما کارشان یک شباهتِ عجیب دارد: همه‌شان یک «بازیِ کوچک با یک ایدهٔ خاص» می‌سازند، نه یک تقلیدِ بزرگ از یک عنوانِ موفقِ خارجی.

چرا کوچک؟ چون منابع کم است. چرا خاص؟ چون وقتی کسی سه سال از وقتش را روی چیزی می‌گذارد بدون این‌که حتی مطمئن باشد می‌تواند بفروشدش، چاره‌ای جز ساختنِ چیزی که خودش دوست دارد ندارد. این محدودیت در عمل به یک ویژگیِ زیبا تبدیل شده است. بازی‌هایی که اینجا ساخته می‌شوند معمولاً صدا دارند — صدایی شخصی، گاهی خام، گاهی شاعرانه، اما به ندرت بی‌چهره.

سه پرتره‌ٔ کوتاه

اولی همان پسرِ پشتِ میزِ کافه بود. روزها در یک شرکتِ نرم‌افزاریِ معمولی کار می‌کند، شب‌ها روی بازی‌اش. می‌گفت تنهایی کار کردن، با همهٔ سختی‌اش، یک مزیت دارد: هیچ‌کس نمی‌گوید این ایدهٔ احمقانه است. سه سالِ پیش یک پروتوتایپ ساخت، گذاشتش در itch.io، چهار نفر دانلودش کردند، یکی‌شان یک ایمیلِ بلندِ تشویقی از فنلاند فرستاد، و او تصمیم گرفت ادامه بدهد. الان بیلدِ دموش روی استیم آماده است و منتظرِ Next Fest.

دومی یک زنِ تصویرگر بود که با شوهرش — یک برنامه‌نویسِ بک‌اند — یک بازیِ ماجراجوییِ کوتاه می‌سازد. کارگاهشان اتاقِ مهمانِ خانه است. می‌گفت سختیِ اصلی این نیست که چطور بسازند، بلکه این است که چطور بفهمند تمام شده است. هر هفته یک ایدهٔ تازه به ذهنش می‌رسد و باید جلوی خودش را بگیرد. یک قانونِ خانگی گذاشته‌اند: هر فیچرِ جدید باید یک فیچرِ قدیمی را حذف کند. این قانون نجاتشان داده است.